Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện nhiều đạo luật nền tảng về văn hóa, trong đó nghiên cứu xây dựng Luật Văn học và xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa.
Phát biểu kết luận tại phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam sáng 13/7,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâmđánh giá sau nửa năm triển khai Nghị quyết 80, cả nước đã hoàn thành khối lượng công việc lớn. Cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương được thiết lập; 100% bộ, ngành, địa phương đã tổ chức học tập, quán triệt nghị quyết; 34/34 tỉnh, thành ban hành chương trình hành động.
Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến sản phẩm, từ chương trình đến tác động thực tế còn lớn. Trong khi 100% địa phương đã hoàn thành chương trình hành động, mới có 16/22 bộ, ngành, cơ quan Trung ương hoàn thành, đạt 72,7%. Nguồn chi ngân sách cho văn hóa hiện khoảng 1,5% tổng chi ngân sách nhà nước, thấp hơn mức tối thiểu 2% theo Nghị quyết.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng thực tiễn đang bộc lộ “bốn khoảng trống lớn” cần sớm nhận diện và khắc phục. Đó là sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số. Khi không gian số ngày càng định hình nhận thức, thị hiếu và lối sống xã hội, khoảng trống này đặt ra thách thức đối với năng lực chuyển hóa vốn văn hóa dân tộc thành sức mạnh mềm và quyền dẫn dắt giá trị.
“Nếu không sớm khắc phục, các giá trị ngoại sinh sẽ ngày càng chiếm ưu thế, làm suy giảm sức hấp dẫn của văn hóa dân tộc và đặt ra thách thức mới đối với việc gìn giữ bản sắc, củng cố niềm tin và truyền thừa hệ giá trị Việt Nam”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Khoảng trống tiếp theo là năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia. Việt Nam hiện có hơn 40.000 di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh; gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó 38 di sản được UNESCO ghi danh. Tuy nhiên, phần lớn vẫn chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối thành dữ liệu dùng chung; chưa được bảo hộ, khai thác hiệu quả dưới dạng tài sản trí tuệ và chưa trở thành tri thức số phục vụ giáo dục, công nghiệp văn hóa và trí tuệ nhân tạo.
Bên cạnh đó, năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế. Việt Nam có kho tàng văn hóa phong phú nhưng chưa tạo ra nhiều tác phẩm văn học, điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật, thiết kế, trò chơi và nội dung số có khả năng trở thành biểu tượng văn hóa của quốc gia trong khu vực và thế giới. Đây là điểm nghẽn cần tháo gỡ để biến văn hóa từ tài nguyên tiềm năng thành năng lực cạnh tranh thực tế.
Khoảng trống cuối cùng là thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa. Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045, trong khi hiện mới đạt khoảng 4% GDP.
Từ thực tiễn đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quán triệt “ba chuyển dịch lớn”: chuyển từ coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, trụ cột phát triển và động lực tăng trưởng mới; chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển trong cả không gian thực và không gian số; chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo.
Trong 6 tháng cuối năm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo đột phá nhằm giải phóng sức sáng tạo, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa.
Đảng ủy Chính phủ được giao chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành khẩn trương hoàn thiện các đạo luật, cơ chế chính sách nền tảng, trọng tâm là xây dựng Luật Bản quyền tác giả, Luật Hoạt động nghệ thuật, Luật Công nghiệp văn hóa; đồng thời nghiên cứu đề xuất xây dựng Luật Văn học; triển khai hiệu quả Nghị định về hạ tầng văn hóa số và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế và Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết 80; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hạ tầng văn hóa số và hoàn thiện cơ chế chia sẻ, khai thác tài nguyên văn hóa trên môi trường số.
Ông yêu cầu xác định xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số là nội dung đặc biệt quan trọng. Không gian số không chỉ là nơi đưa các giá trị văn hóa lên môi trường mới, mà phải trở thành nơi văn hóa Việt Nam hiện diện, được nhận biết, được yêu thích, lan tỏa và có khả năng định hướng các giá trị xã hội.
Điện ảnh, văn học, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, thiết kế, xuất bản, trò chơi điện tử, hoạt hình và các sản phẩm nội dung số không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là phương tiện quan trọng để kể câu chuyện Việt Nam với thế giới. Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, trong đó các giá trị văn hóa Việt Nam có vị trí tương xứng, sức hấp dẫn, sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa mạnh mẽ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thúc đẩy chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực cho giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo. Việc số hóa không được chạy theo tỷ lệ mà phải tạo ra dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác, phục vụ quản lý, giáo dục, nghiên cứu, du lịch, công nghiệp văn hóa và trí tuệ nhân tạo. Công nghiệp văn hóa phải trở thành động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chính phủ được giao khẩn trương hoàn thiện hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa. Đến tháng 10/2026, Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ phải xác định quỹ đất dành cho các khu, trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa và sáng tạo nội dung số.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trước đây dân tộc phải bảo vệ văn hóa trước nguy cơ đồng hóa bằng sức mạnh cưỡng bức, còn hiện nay thách thức đến từ sự cạnh tranh về sức hấp dẫn của các giá trị văn hóa trong môi trường số.
“Bảo tồn văn hóa trong kỷ nguyên số không chỉ là lưu giữ di sản, mà phải làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại; không chỉ số hóa để lưu trữ, mà phải số hóa để giáo dục, sáng tạo, lan tỏa và trở thành nguồn lực cho phát triển, cho công nghiệp văn hóa và cho trí tuệ nhân tạo của Việt Nam”, ông nói.
>>> Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Vũ Tuân
