Nhiều doanh nghiệp ứng dụng AI và mới dừng ở thử nghiệm chatbot, nhưng một số đang dần tích hợp vào quy trình làm việc để tạo ra giá trị kinh doanh, theo đại diện Microsoft và FPT.
"Chúng tôi đang dùng AI" trở thành câu trả lời quen thuộc của nhiều doanh nghiệp hai năm qua. Thực tế, AI xuất hiện trong nhiều tác vụ của doanh nghiệp, như chăm sóc khách hàng, hỗ trợ lập trình, phân tích dữ liệu, xử lý văn bản hay tạo nội dung, mang đến cảm giác công nghệ đang nhanh chóng len lỏi vào mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa đầu tư và năng lực vận hành thực tế để cho ra kết quả vẫn còn lớn.
Theo khảo sát về lộ trình AI doanh nghiệp do Forrester Consulting và FPT thực hiện, doanh nghiệp toàn cầu đang chuyển trọng tâm từ thử nghiệm (pilot) công cụ AI đơn lẻ sang xây dựng nền tảng AI có thể vận hành ở diện rộng, đặc biệt khi tác nhân AI ngày càng tham gia sâu vào quy trình kinh doanh. Khảo sát với gần 400 lãnh đạo doanh nghiệp và công nghệ toàn cầu cho thấy 51% dành ít nhất 5% ngân sách công nghệ thông tin cho AI. 26% tự đánh giá đạt mức độ trưởng thành cao trong vận hành AI, trong khi 56% vẫn ở mức trung bình.
Tại lễ công bố hợp tác chiến lược giữa Microsoft và FPT nhằm thúc đẩy ứng dụng AI tại châu Á cuối tháng 6, khoảng cách giữa "ứng dụng AI" và "chuyển đổi bằng AI" là một trong những nội dung trọng tâm được nhắc đến. Theo ông Mayank Wadhwa, Chủ tịch Microsoft ASEAN, một khái niệm hiện nay được quan tâm là Doanh nghiệp Tiên phong (Frontier Firm). Đó là những tổ chức vượt qua giai đoạn thử nghiệm để triển khai AI ở quy mô lớn, thay vì dừng ở những sáng kiến đơn lẻ.
Còn theo ông Phạm Minh Tuấn, Phó tổng giám đốc FPT, với kinh nghiệm triển khai AI tại chính tập đoàn và các khách hàng, vẫn còn khoảng trống giữa "đã dùng AI" và "AI tạo ra giá trị". Ông cho biết nhiều doanh nghiệp đầu tư đáng kể, thậm chí sử dụng hết ngân sách AI của cả năm chỉ trong vài tháng, nhưng vẫn "mắc kẹt" ở các dự án pilot, chưa mang lại thay đổi trên toàn tổ chức.
Ứng dụng AI là một cuộc chuyển đổi mô hình kinh doanh
Cuối 2022, khi ChatGPT mở đầu làn sóng AI tạo sinh trên toàn cầu, nhiều doanh nghiệp coi việc triển khai chatbot, trợ lý AI hay công cụ hỗ trợ lập trình là bước khởi đầu của chuyển đổi AI. Đến nay, hàng loạt nền tảng AI khác được đưa vào ứng dụng, nhưng thực tế cho thấy việc sở hữu một công cụ AI không đồng nghĩa với tạo ra giá trị kinh doanh.
Lý giải về vấn đề này, ông Mayank Wadhwa cho rằng một trong những vấn đề phổ biến là coi AI đơn thuần là một dự án công nghệ. Khi đó, doanh nghiệp bổ sung AI vào quy trình cũ mà không thay đổi cách vận hành, mô hình quản trị và tổ chức công việc. "Một thách thức nhiều doanh nghiệp gặp phải là chỉ tập trung triển khai một công cụ AI hoặc một giải pháp công nghệ đơn lẻ, thay vì thiết kế lại quy trình làm việc, đào tạo nhân viên và xây dựng mô hình có thể vận hành ở quy mô lớn", ông nói.
Theo đại diện Microsoft, AI thực chất là một cuộc chuyển đổi mô hình kinh doanh. Vì vậy, để AI mang lại kết quả thực tế, doanh nghiệp cần ba nền tảng quan trọng. Đầu tiên là thay đổi tư duy, coi AI là động lực tái thiết cách vận hành thay vì chỉ là một công cụ hỗ trợ. Thứ hai là xây dựng nền tảng dữ liệu, bảo mật và quản trị đủ tin cậy để AI có thể hoạt động an toàn. Cuối cùng là năng lực triển khai, giúp đưa AI từ ý tưởng thành kết quả kinh doanh cụ thể.
"Đây không phải thách thức riêng của Việt Nam mà là vấn đề chung toàn cầu", ông Mayank nói. Theo ông, Việt Nam có lợi thế khi người lao động và doanh nghiệp tiếp cận AI nhanh hơn nhiều thị trường trong khu vực, song lợi thế đó chỉ được phát huy nếu AI được triển khai một cách có hệ thống.
Báo cáo Global AI Diffusion Report của Microsoft công bố hồi tháng 6 cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN về tốc độ phổ cập AI, với mức độ ứng dụng đến hết quý 1/2026 đạt 26,5%, tăng so với mức 23,5% của năm 2025. AI cũng không còn là công nghệ dành riêng cho doanh nghiệp công nghệ, mà đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực như tài chính, sản xuất, bán lẻ hay dịch vụ.
Trong khi đó, từ thực tế quá trình triển khai tại Việt Nam và nhiều thị trường quốc tế, ông Phạm Minh Tuấn, đại diện FPT cho biết nhiều doanh nghiệp đã đầu tư rất mạnh cho AI nhưng vẫn chưa thể mở rộng.
"Thách thức của ngành hiện không còn là có nên đầu tư AI hay không, mà là làm thế nào mở rộng AI từ các dự án thử nghiệm sang triển khai thực tế ở quy mô sản xuất và vận hành", ông nói.
Theo ông, AI đang tạo ra một lực lượng lao động mới gồm các AI agent có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ thay con người. Khác với chatbot chỉ phản hồi theo yêu cầu, AI agent có khả năng lập kế hoạch, phối hợp nhiều công cụ và thực hiện một chuỗi công việc tương đối hoàn chỉnh.
Điều này mở ra cơ hội tự động hóa những quy trình phức tạp hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới về dữ liệu, phân quyền, bảo mật và cơ chế giám sát. "Nếu không có khuôn khổ quản trị và mô hình vận hành phù hợp, doanh nghiệp rất khó khai thác hết giá trị AI mang lại", ông Tuấn nói.
Ngoài ra, cách đánh giá thành công của AI cũng đang thay đổi. Theo ông, nếu trước đây doanh nghiệp thường đo bằng số lượng chatbot hay ứng dụng AI được triển khai, thì hiện nay AI được đánh giá thông qua chỉ số kinh doanh như năng suất lao động, thời gian triển khai dự án, trải nghiệm khách hàng hay khả năng tạo doanh thu mới. Dẫn chứng từ thực tế kinh doanh, đại diện FPT cho biết nhiều hợp đồng quốc tế gần đây được ký kết không chỉ vì doanh nghiệp có công nghệ AI, mà vì có thể cam kết cải thiện năng suất và hiệu quả vận hành nhờ AI. Đơn cử, một tập đoàn chăm sóc sức khỏe lớn tại Mỹ mới đây đã ký hợp đồng hợp tác bốn năm với tập đoàn, có giá trị cao hơn khoảng 30% so với hợp đồng trước đó, nhờ FPT cam kết nâng cao năng suất thêm 20% thông qua ứng dụng AI.
Cuộc đua về nhân lực và khả năng tổ chức
Nếu dữ liệu và quản trị là nền móng của AI, con người được xem là yếu tố quyết định khả năng mở rộng công nghệ. Đại diện Microsoft cho biết hãng đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng AI cho hơn 2,5 triệu người tại khu vực, coi đây là điều kiện để AI tạo ra giá trị thực tế thay vì chỉ dừng ở việc triển khai công nghệ.
"Tôi tin phổ cập năng lực AI sẽ tạo nên sự khác biệt", ông Mayank nói.
Theo ông Phạm Minh Tuấn, nhiều doanh nghiệp vẫn đang đánh giá thấp vai trò của con người trong chuyển đổi AI. Ông ví AI là "vũ khí hạng nặng", nhưng nếu người sử dụng không đủ năng lực thì công cụ mạnh cũng khó phát huy hiệu quả, thậm chí có thể mang đến rủi ro.
Từ kinh nghiệm triển khai, FPT cho rằng doanh nghiệp muốn chuyển đổi AI thành công cần tập trung vào ba trụ cột. Đầu tiên là thiết kế lại quy trình nghiệp vụ để AI được tích hợp ngay từ đầu, thay vì bổ sung vào quy trình cũ. Thứ hai là chuyển đổi con người. Theo ông Tuấn, kỹ năng quan trọng trong thời đại AI không còn chỉ là biết sử dụng công cụ, mà là khả năng cộng tác liên tục giữa con người và AI trong cùng một quy trình làm việc. Trụ cột cuối cùng là nền tảng quản trị. Khi AI agent và nhân lực số ngày càng tham gia nhiều hơn vào hoạt động doanh nghiệp, mô hình quản trị cũng phải thay đổi để có thể điều phối, giám sát và gắn kết con người với AI hướng tới cùng mục tiêu.
Để hiện thực hóa các trụ cột này, FPT cũng giới thiệu CASAN – khung đánh giá năng lực AI-Native gồm năm cấp độ trưởng thành: Curious – Augmented – Standard – Automatic – Native (Khám phá – Tăng cường – Chuẩn hóa – Tự động hóa – Thuần AI). Công cụ này giúp từng doanh nghiệp xác định rõ mình đang ở đâu trên hành trình AI và cần đầu tư gì tiếp theo, thay vì mở rộng AI một cách rời rạc, thiếu định hướng.
"Không phải công đoạn này người làm, công đoạn kia AI làm. Cả hai cần tương tác trong cùng một công đoạn để tạo ra kết quả tối ưu", ông nói. Đây cũng là một trong những lý do cho sự hợp tác giữa FPT và Microsoft nhằm tăng năng lực thực thi các dịch vụ AI trên thực tế.
"Câu chuyện không dừng lại ở một công nghệ nào đó được triển khai, mà là việc hiện thực hóa được một kết quả kinh doanh cụ thể cho khách hàng", ông Mayank nói. "Các đối tác như FPT sẽ đóng vai trò quan trọng. Chúng tôi cần một đối tác đồng hành như vậy để thực sự chuyển hóa những thứ vốn là công cụ công nghệ như AI thành những kết quả thực tế cho khách hàng".
Lưu Quý
